Jak dbać o stopy?

W zapobieganiu i leczeniu zespołu stopy cukrzycowej bardzo ważna jest odpowiednia pielęgnacja stóp. Proces leczenia powstałych ran jest trudny i długotrwały, lecz dzięki stosowaniu się do zaleceń lekarzy możliwe jest całkowite wyleczenie chorych miejsc.

Stopy należy codziennie myć i dokładnie osuszać, zwłaszcza przestrzenie między palcami. Temperaturę wody do mycia należy zawsze uprzednio sprawdzić ręką – nie może być gorąca (najlepiej, by była to kąpiel o temperaturze około 37 stopni Celsjusza).

• Skarpety i rajstopy powinny być przewiewne i wykonane z włókien naturalnych.

• Buty powinny być o pół lub cały numer większe, skórzane, najlepiej wiązane, przód buta musi być szeroki. Obcasy płaskie, podeszwa twarda. Nowe buty należy „rozchodzić”, nosząc je nie dłużej niż 15-20 minut dziennie. Jeżeli stopy są bardzo zdeformowane, buty powinno się zrobić na zamówienie. Przed włożeniem obuwia należy zawsze sprawdzić dłonią, czy nie ma w środku ostrych przedmiotów (np. pinezki, kamyki), czy nie wystaje szew lub czy nie zagięła się wkładka, ponieważ przy zaburzeniach czucia mogą być one przyczyną groźnych urazów.

• Stopy należy codziennie wieczorem oglądać (zwłaszcza podeszwy) i sprawdzać, czy nie doszło do skaleczenia. Można w tym celu posłużyć się położonym na podłodze lusterkiem lub poprosić o pomoc kogoś ze współdomowników. W razie skaleczenia, otarcia, powstania pęcherza zmianę należy zabezpieczyć jałowym gazikiem i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.

• Paznokcie powinno się obcinać prosto oraz niezbyt krótko. Nie należy używać pumeksu ani innych ostrych narzędzi w celu usunięcia zrogowaciałego naskórka. Nie wolno również stosować preparatów na odciski. Powstające na stopach modzele należy regularnie usuwać ponieważ w tych miejscach szczególnie często może dochodzić do powstawania owrzodzeń. Wszystkie zmiany powinny usuwać przeszkolone pielęgniarki w gabinetach stopy cukrzycowej, używając jałowych narzędzi. Jeżeli stopy są suche, należy je natłuszczać odpowiednimi kremami. Jeśli występują kłopoty ze wzrokiem, a dodatkowo stwierdzono zaburzenia czucia i/lub niedokrwienie, skracanie paznokci powinno się również odbyć w gabinecie stopy cukrzycowej.

• Nigdy nie należy chodzić boso (ani w domu, ani poza domem), nie wolno też grzać stóp o źródło ciepła (np. o piec, kominek, poduszkę elektryczną, termofor). Jeżeli doszło do zaniku czucia, stopy mogą ulec poparzeniu!

• Regularne wykonywanie badań w kierunku pierwszych objawów neuropatii (co 6 miesięcy badania samodzielne - przy użyciu plastrów testowych, co 12 miesięcy badania w gabinecie lekarskim)

Poza przestrzeganiem powyższych zaleceń konieczne jest również dążenie do jak najlepszego wyrównania cukrzycy.

Co zrobić, jeżeli dojedzie do skaleczenia (owrzodzenia) stopy?

Przede wszystkim należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, a zmianę zabezpieczyć jałowym opatrunkiem.

Leczenie owrzodzeń stopy cukrzycowej obejmuje:

• Mechaniczne oczyszczanie rany – konieczne jest częste usuwanie martwej tkanki oraz zrogowaciałych warstw tworzących się wokół owrzodzenia. Niewielkie krwawienie, które może powstać w czasie takiego zabiegu, jest pożyteczne – nie należy jednak NIGDY robić tego samemu. Ranę mogą oczyszczać tylko przeszkolona pielęgniarka lub lekarz.
• Stosowanie miejscowych środków odkażających, ale tylko po uzgodnieniu z lekarzem lub pielęgniarką
• W przypadku obecności objawów infekcji konieczne może być zastosowanie antybiotyku (najczęściej doustnie, czasem domięśniowo lub dożylnie). Leczenie antybiotykiem w owrzodzeniach stóp cukrzycowych trwa z reguły znacznie dłużej niż w przypadku infekcji u osób bez cukrzycy (kilka tygodni, a czasem nawet miesięcy) – nie należy przerywać przyjmowania leku bez konsultacji z lekarzem, który go zlecił (chyba że wystąpią objawy uboczne – przede wszystkim biegunka; wówczas antybiotyk trzeba odstawić i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem).
• Stosowanie wkładek odciążających – najlepiej robionych na indywidualne zamówienie, dopasowanych do kształtu stopy.
• Ograniczenie chodzenia – każdy krok stanowi dodatkowy uraz i utrudnia gojenie się rany. Odciążenie chorej stopy jest jednym z najważniejszych elementów leczenia. Ponieważ całkowite zaniechanie chodzenia jest trudne dla wielu pacjentów, należy uzgodnić z lekarzem sposób, w jaki stopa może zostać odciążona (np. specjalne czasowe obuwie). Bez odciążenia szansa na zagojenie bardzo się zmniejsza.
Proces leczenia ran jest trudny dla pacjentów, szczególnie ze względu na konieczne ograniczenia. Dlatego tak ważne jest, żeby zdrowi bliscy – rodzina, przyjaciele, sąsiedzi – wspierali chorego w praktyczny sposób, dając mu czas na leczenie i gojenie ran.